عباس قديانى
704
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
« تىرىكان » پس از 40 روز سلطنت به دست اوترخگال شاه شهر اوروك كشته شد ( 2109 ق . م . ) . كوتير - ناخونتهء اول نايب السلطنهء بزرگ عيلام . « كوتيرناخونته » در 1730 ق . م . به نيابت سلطنت رسيد و برادر خود « ليلا - ار - تاش » را قائم مقام خود ، و پسر ارشد خويش « تمتى اگون » را امير شوش كرد . پس از حمورابى ، قدرت بابل در زمان سلطنت پسرش « شمشوئيلونا » ( 1749 - 1712 ق . م . ) رو به ضعف نهاده بود ، و به همين جهت كوتير ناخونتهء اول توانست به سرزمين بابل حمله ببرد . در اين تاختوتاز او مجسمهء الههء پيروزى و باروى بين النهرين را با خود به شوش برد . اين مجسمه قرنها در شوش ماند تا آنكه آسوربانىپال از نو آن را به ارك بازگردانيد . سلطنت كوتير - ناخونته مدت درازى طول كشيده است ، زيرا برادرش كه پس از او به نيابت سلطنت رسيده بود مدت كمى زنده بود و « تمتى - اگون » پسر « كوتير - ناخونته » در حدود 1698 ق . م . به نيابت سلطنت رسيده است . كوتيك - اين - شوسينك ( KuitiK - in - susinak ) پادشاه عيلام ( احتمالا از حدود 2240 ق . م . ) و آخرين پادشاه سلسلهء شاهان اوان ( عيلام ) ، و يكى از شخصيتهاى تاريخى مهم تاريخ عيلام باستان ، كه سابقا بر طبق منابع اكدى ، پوزور - اين شوشينك خوانده مىشد . از وى كتيبههاى متعددى ، نهفقط به خط اكدى ، بلكه به خط و زبان معروف به « عيلامى ابتدايى » باقى مانده است كه خواندن آنها در 1916 م . مقدور شد . وى معاصر « نارامسين » ، پادشاه اكد بود و از جانب وى در شوش حكومت داشت . وى در حدود 2240 به پادشاهى اوان رسيد و بدينگونه آخرين بقاياى اطاعت عيلام از دولت اكد از ميان رفت . كودتاى 28 مرداد كودتايى كه در فاصلهء زمانى سىام تير ماه 1331 تا 28 مرداد 1332 هجرى شمسى مقدمات آن فراهم شد و در اين مدت آمريكاييها فعالانه وارد عمل شدند و پس از آنكه مطمئن شدند نمىتوانند از راههاى سياسى نفت ايران را بهچنگ آورند تصميم به كودتا گرفتند . انگليسها نيز با آمريكاييها معامله كردند و قسمتى از منافع خود را به آنها واگذار كردند . سازمان جاسوسى آمريكا ( سيا ) ابتكار عمل را براى انجام كودتا و سقوط حكومت مصدق به دست گرفت و پس از آنكه سرگردانى مردم در اثر اختلاف رهبران و غوغاها و توطئههايى كه مزدوران خارجى همه روز به راه مىانداختند به نهايت رسيد و حزب توده هم توانست آب را به اندازهء كافى گلآلود كند . در 25 مرداد كودتايى صورت گرفت كه ناكام ماند و شاه به خارج از كشور فرار كرد درحالىكه گمان مىرفت خطر رفع شده ، موج دوم كودتا در 28 مرداد فرارسيد و در شرايطى كه ديگر از آن همبستگى و حضور تودههاى مسلمان در صحنه كه در سى تير به ظهور رسيده بود خبرى نبود حكومت مصدق در عرض چند ساعت سرنگون شد و سرلشكر زاهدى به نخستوزيرى رسيد . شاه ( محمد رضا پهلوى ) دوباره بازگشت و پس از كودتا بسيارى از اعضاى فعال حزب توده دستگير شدند . مصدق دستگير و به سه سال زندان محكوم گرديد . كودورنان خوندى ( kudur - Nankhundi ) پادشاه عيلام در حدود 2280 سال ق . م .